آسمان هفته

رگبارهاي شهابي جوزا در اين هفته به فراواني مشاهده مي شوند. مي توان در اواسط شب اوج اين رگبارها را به خوبي مشاهده کرد. شهاب هاي جوزايي درخشان و به رنگ سفيد هستند و نقطه بارش آنها نيز در سوي شمال شرق و در صورت فلکي جوزا قرار دارد ولي در تمامي آسمان قابل مشاهده هستند. منشأ اين جريان هاي شهابي از دنباله دارها نيست بلکه از خرده سياره اي به نام «فائتون 1- 3200» سرچشمه مي گيرند.

صورت فلکي جوزا داراي دو ستاره درخشان به نام هاي «کاستور» و «پولوکس» که اولي سفيد رنگ و دومي نارنجي رنگ است. اين دو ستاره به موازات هم و در شمال شرقي صورت فلکي جوزا واقع شده اند.

کهکشان بزرگ مارپيچي 31M يا آندرومدا که همزاد کهکشان ما است در بين صورت هاي فلکي آندرومدا و ذات ‌الکرسي قرار دارد و ديدن آن بسيار آسان است و مي توان آن را بدون هيچ ابزاري مشاهده کرد. کمي آن طرف تر از آندورمدا مي توانيم کهکشان 33Mرا هم ببينيم.

صورت فلکي حوت جنوبي از ساکنين جنوب آسمان است که ستاره «فم الحوت» درخشنده ترين عضو آن به شمار مي رود. بالاتر از اين صورت فلکي به سحابي زيباي «هليکس» برخورد خواهيم کرد.

همچنان مي توان خوشه پروين را در آسمان شب مشاهده کرد. خوشه پروين به هفت خواهران هم مشهور است و فقط شش يا هفت ستاره در آن با چشم غير مسلح ديده مي شود امّا با دوربين دو چشمي مي توان ده ها ستاره را در خوشه پروين مشاهده کرد. ستاره «نيرالثريا» درخشنده ترين ستاره خوشه پروين با قدر 9/2 و به رنگ سفيد ـآبي است. در واقع اين ستاره غولي به شمار مي رود که 800 برابر خورشيد درخشندگي دارد. خوشه پروين يکي از اعضاي صورت فلکي گاو محسوب مي شود. سحابي خرچنگ يکي از اعضاي اين صورت فلکي است که در خارج از منظومه شمسي قرار دارد و در واقع باقي مانده يک ستاره بسيار سنگين تر از خورشيد است. اين سحابي بين شاخ هاي گاو قرار دارد که اگر شرايط جوّي خوب باشد مي توان آن را با دوربين دو چشمي مشاهده کرد. خوشه پروين کم کم به طرف جنوب آسمان مي رود. اين خوشه در اين روزها هنگام غروب خورشيد طلوع مي کند و تا سپيده دم در آسمان ديده مي شود. به راحتي مي توان خوشه پروين را در آسمان پيدا کرد. کافي است که پس از غروب به طرف شرق آسمان نگاه کنيد تا طلوع کردن اين مجموعه زيبا را به سمت افق بالا ببينيد. هميشه ظهور اين خوشه در آسمان نويد بخش آغاز سرما است. خوشه پروين به هفت خواهران نيز شهرت دارد ولي فقط 6 ستاره آن با چشم غير مسلح قابل رؤيت است به همين خاطر در اساطير علت کم نوري آن را ناشي از ازدواج يکي از اين خواهران با فردي عبوس مي دانند. مجموعه ستارگان خوشه پروين طوري در کنار يکديگر قرار گرفته اند که اگر با تلسکوپ هايي که ميدان ديد محدودي دارند به آنها نگاه کنيم نمي توانيم همه ستارگان آن را به صورت يک گروه پيوسته و يک جا ببينيم و علت آن اين است که ستارگان اين خوشه حدود يک و نيم درجه قوسي آسمان يعني سه برابر قرص ماه بدر را در آسمان اشغال مي کند.

صورت فلکي «شکارچي» در اين هفته در جنوب شرقي آسمان خودنمايي مي کند. دوّمين ستاره درخشان اين صورت فلکي به »ابط الجوزا» معروف است. اين ستاره همچون ياقوتي در لبه غربي کهکشان راه شيري مي درخشد.

صورت فلکي گاو که به عربي ثور ناميده مي شود در ناحيه جنوبي آسمان ظاهر مي شود. اگر کمي به اين صورت فلکي دقّت کنيد خوشه «قلايص» به شکل (v)را مي بينيد که مانند صورت گاو است و ستاره الدبران همچون چشمي برّاق و ستاره هاي زتا و بتاي ثور در نوک

شاخ هاي اين گاو مي درخشند. امّا درخشنده ترين ستاره اين صورت فلکي همان چشم گاو يا ستاره آلفاي ثور معروف به الدبران است. اين ستاره يکي از اعضاي خوشه قلايص به نظر مي رسد. با چشم غير مسلح مي توان ده ها ستاره را در خوشه قلايص ديد که ستاره هاي تتاي ثور و سيگماي ثور درخشنده ترين ستاره هاي اين خوشه هستند.

صورت فلکي ارابه ران هنوز در راه شيري است و ستاره درخشنده آن يعني عيّوق همچنان در لبه راه شيري مي درخشد و تقريباً در شمال شرقي آسمان قرار دارد. اين صورت فلکي شش وجهي در شمال شرقي آسمان قرار دارد. ستاره آلفاي ارابه ران يا همان ستاره عيّوق درخشنده ترين عضو اين مجموعه است. اين ستاره قدر يک دهم دارد. عيّوق در واقع يک ستاره دوگانه به شمار مي رود که شامل دو ستاره غول زرد رنگ است. عيّوق در فاصله 42 سال نوري قرار دارد.

ستاره هاي «اِتاي ارابه ران» و «زتاي ارابه ران» نيز از ديگر دستگاه هاي دوگانه صورت فلکي ارابه ران هستند. ستاره دوگانه زتا شامل يک ستاره غول نارنجي به اندازه صد برابر خورشيد است که يک ستاره آبي رنگ ديگر به دور آن مي گردد. ستاره «اپسيلون» از ديگر ستاره هاي بارز ارابه ران است. اين ستاره يک ابر غول سفيد با نوري معادل صد هزار برابر خورشيد است. امّا ارابه ران به خاطر وجود خوشه اي سه گانه شامل 36M،37Mو 38Mبسيار جالب است.

صورت فلکي ذات الکرسي در ناحيه شمال شرقي ديده مي شود که در غرب آن مي توان صورت فلکي قيفاووس را ديد. ستاره «اپسيلون ـ ذات الکرسي» در ابتداي صورت فلکي واقع شده است.اين صورت فلکي داراي شکل w است و روي راه شيري قرار دارد. در ناحيه بين ذات الکرسي و قيفاووس خوشه M52 قرار دارد که با دوربين هاي دوچشمي به شکل يک لکه مات درخشان ديده مي شود. خوشه ديگر M103است که در نزديکي آن NGC663با ستاره هاي درخشنده خود قرار دارد.صورت فلکي قيفاووس داراي ستاره «موي ـ قيفاووس» يک ستاره درخشان با قدر متغير بين 4/3 و 1/5 در اين صورت فلکي است.

ستاره قطبي هم بسيار مشخص است و در شمال صورت فلکي ذات الکرسي قرار دارد. صورت فلکي «دلو» نيز در طرف جنوب ديده مي شود که در شمال شرقي صورت فلکي ذات الکرسي قرار دارد. صورت فلکي زرافه در شمال شرقي ذات الکرسي خودنمايي مي کند.