شهرستان هريس با وسعت 8 هزار و 368 كيلومتر مربع در شرق استان آذربايجان شرقي قرار دارد. اين شهرستان از شمال به اهر، از شرق به مشكين شهر، از غرب به تبريز و از جنوب به شهرستان‌هاي سراب و بستان آباد محدود مي‌شود. هريس از نظر تقسيمات كشوري داراي دو بخش مركزي و خواجه، پنج نقطه شهري (هريس، خواجه، زرنق، بخشايش و كلوانق) و 97 روستاي مسكوني است.

وجه تسميه

واژگاني مانند:‌«هريز»، «اهريز»، «اهريس»، «هي‌ريز»، «اهرس»، و «اريس» در وجه تسميه هريس مورد بررسي قرار گرفته‌اند كه در تطبيق نامگذاري شهرستان با وضع موجود طبيعي آن عبارات هريز، اهريز، هي‌ريس، و اهريس بسيار به علت نامگذاري نزديك هستند.

پيشينه تاريخي

در دو نقطه از شهرستان هريس يعني آيي قالاسي و قلعه روستاي قلعه لر شيوه چيدن سنگ‌ها و آرايش آنها بسيار شبيه به نحوه كار اورارتوهاست. تصاوير برخي از سنگ‌هاي تاريخي موجود در اين منطقه شبيه مجسمه‌هاي «قوبول دره» و «سنت سرنن آيرون» فرانسه است. اين صنعت مربوط به عصر حجر و هزاره 2 يا 3 قبل از ميلاد است. سنگ قبور (قبير داشلاري)، ميل سنگي (ميل داشلاري)، صندوق‌هاي سنگي، مجسمه‌هاي قوچي (داش هيكل‌لري)، شيرهاي سنگي (داش آصلانلاري)، كتيبه‌ها، طرح‌هاي ترنج و سر ترنج، كادر بندي‌هاي خطي، اشكال برجسته تير و كمان، شمشير و خنجر، نقوش هندسي، گل و گياهان خطايي و اسليمي، كتيبه‌هاي خطوط كوفي و ثلث حاوي آيات، آثاري بودند كه امروز به علت يغماي آثار باستاني به ندرت مي‌توان از آنها در هريس سراغ گرفت.

آثار باستاني

بقعه شيخ اسحاق در روستاي خانقاه، گورستان مينق و گورستان هيق، قلعه روستاي قلعه‌لر، قلعه حووض لي، آيي قلعه سي، تپه باستاني «دوزده باغير» زرنق، برج‌قديمي و تونل طهماسب بيگ روستاي نوجه ده، گورستان تاريخي كلوانق، قبرستان مهرام، تپه قزلجه‌زرين، روستاهاي خرابه در اطراف هريس، اجاق‌هاي روستاهاي هرزنديق، شهرك بالا، قراجه، خرمالو، ديبكلو، جيغه، كويچ، افشرد، شهرك پايين، مقصودلو، چمن‌زمين، رباط شاه عباسي، گويچه بنل و برج و باروهاي اطراف برخي از شهرها و روستاهاي شهرستان، سمبل‌هاي تاريخ و مدنيت مردمي هستند كه ريشه در تاريخ دارند.

ويژگي‌هاي گردشگري

طبيعت چهارفصل، تراكم جمعيتي پايين و بارش فراوان برف و باران براي شهرستان هريس هوايي سالم، لطيف، روح افزا و بدون آلودگي را به ارمغان آورده است. در اين منطقه در هر دره‌اي آب جاري است و از هر قله‌اي چشمه‌اي سرازير. يكي از جاذبه‌هاي طبيعي هريس وجود كوه‌هاي بلند و آبشارهاي طبيعي مختلفي است كه به‌ويژه در فصل بهار نظر هر گردشگر را به خود جلب مي‌كند. كوه‌هاي بلند،آبشار، «شير ـ شير» روستاي شيران و طبيعت بكر اطراف آن، آبشار «ميس دي قالاسي» در ميان صخره‌هاي تيز و كوه‌هاي مرتفع اسماعيل كندي، دره و كوه‌هاي زيبا و آبشار گوران دربندي، آبشار ساري بره باخزه و گياهان آبزي و چشمه گواراي جا‌جيخ‌لي، قبله گوزلر و سوقالخان، گلبوته‌ها و دره ژرف و ترنم آب‌هاي ساپلاغ و اوكوز داغي، پيرداغي، دربند خشكناب، دربند و آبشارهاي متعدد تازه كند، چاتلاق قيه، آغ بولاغ، دوردبولاغ، يمليك‌لو، دهنه دره‌سي چمن زمين، باغ‌هاي قشلاق‌ها، و دهكده توريستي هرزه ورز و سدهايي همانند نهند، آربطان و پارام از قابليت‌هاي غني هريس در بخش گردشگري هستند.

مشاهير و بزرگان

حضرت بابا حسن، شهيد شيخ‌سليم، ميرزاحسن واعظ آرباتاني، شوري بخشايشي، آيت‌الله اعتمادي خواجه، توپچي هريسي، استاد عبدالله واعظ، و ده‌ها شخصيت برجسته ديگر ستارگان درخشان علم، معنويت و ايثار و مبارزه در شهرستان هريس هستند.

فرش هريس

صنايع دستي جايگاه بالايي در هنر هريس دارد. در اين شهرستان هنرمندان گمنام ولي ماهر و زبردست و طراحان سالخورده و صبور براي مخلوق دست خويش، نقش و نگارهايي پررمز و راز تدارك مي‌بينند. و با گره زدن برنخ، چنان آثار فريبنده‌اي مي‌آفرينند كه انسان از تماشاي آنها سير نمي‌شود. دستان معجزه‌گر زنان هريسي عموما و مردان آن خصوصا، روزگاري در خدمت حلاجي، نمدبافي، جاجيم بافي، هميان بافي، زيلوبافي، و قاليبافي بوده است. قالي‌هريس كه شهرتي‌ جهاني‌ دارد، از نظر‌ ظرافت، نقشه و استحكام بي‌مانند است.